Stanisław Staszic wraca w Tatry. Wystawa pokaże uczonego przez mapy i notatki

W Dolinie Kościeliskiej pojawi się opowieść o człowieku, który potrafił patrzeć na góry jednocześnie oczami badacza i gospodarza kraju. Tatrzański Park Narodowy przygotował ekspozycję poświęconą Stanisławowi Staszicowi, a punkt wyjścia stanowi nie tylko jego tatrzańska wyprawa, lecz także szeroki ślad, jaki zostawił w polskiej nauce. To wystawa dla tych, którzy chcą zobaczyć, jak z pojedynczych obserwacji rodzi się większa wiedza o kraju, przyrodzie i jej zasobach.

• Staszic, który z geologii zrobił narzędzie do czytania kraju
• W centrum staną mapy i dokumenty z różnych epok
• Wernisaż w Dolinie Kościeliskiej i praktyczne szczegóły wejścia

Staszic, który z geologii zrobił narzędzie do czytania kraju

W dwusetną rocznicę śmierci Stanisława Staszica Sejm ogłosił go patronem 2026 roku. To dobry pretekst, by przypomnieć postać nie tylko uczonego, ale też człowieka, który myślał szerzej niż większość jego epoki. W Tatrach był pierwszym polskim badaczem, który opisał swoje obserwacje w pracy O ziemiorództwie Karpatów i innych gór i równin Polski.

Staszic interesował się przede wszystkim geologią, lecz nie zamykał się wyłącznie w jednym polu. Podczas badań notował także spostrzeżenia botaniczne, meteorologiczne i etnograficzne. Z dzisiejszej perspektywy widać w tym coś więcej niż naukową ciekawość. To był sposób patrzenia na góry jako na część większej całości – przyrodniczej, społecznej i gospodarczej.

Na wystawie wybrzmiewa też jego przekonanie o użyteczności pracy człowieka. Ten wątek nadaje całemu przedsięwzięciu wyraźny sens: nie chodzi wyłącznie o dawną postać z podręcznika, ale o człowieka, który próbował z wiedzy zrobić narzędzie rozwoju.

W centrum staną mapy i dokumenty z różnych epok

Ekspozycja została zbudowana wokół materiałów, które dobrze pokazują zmianę spojrzenia na Tatry i Polskę. Wśród prezentowanych obiektów znalazły się mapy ze zbiorów Tatrzańskiego Parku Narodowego, a także wyjątkowe kartograficzne świadectwa z dwóch odległych czasów.

Na wystawie będzie można zobaczyć między innymi:

• mapę Polski autorstwa Wacława Grodeckiego z 1579 roku, na której zaznaczono pasmo Tatr,
• mapę Polski opracowaną przez Stanisława Staszica w 1815 roku.

Wystawa ma więc nie tylko przypominać samego Staszica, ale też pokazać, jak rozwijało się wyobrażenie o górach i ich miejscu w polskiej nauce. Za opracowanie merytoryczne odpowiada Renata Kowalska, a aranżację i oprawę graficzną przygotowała Patrycja Rek. Współorganizatorem przedsięwzięcia jest Muzeum Stanisława Staszica w Pile.

Tak zebrane materiały tworzą opowieść, którą można czytać warstwami. Jedna mówi o badaczu Tatr. Druga – o kartografii. Trzecia – o tym, jak nauka o górach zaczęła służyć szerszemu spojrzeniu na zasoby przyrodnicze Polski.

Wernisaż w Dolinie Kościeliskiej i praktyczne szczegóły wejścia

Wernisaż odbędzie się 18 czerwca 2026 roku o godz. 17:00 w Centrum Edukacji Przyrodniczej TPN w Dolinie Kościeliskiej, w sali wystaw czasowych. Sama ekspozycja będzie dostępna od 19 czerwca do 4 października 2026 roku. Wstęp na wystawę czasową jest bezpłatny.

Zwiedzanie zaplanowano od wtorku do niedzieli. W okresie od czerwca do września centrum będzie otwarte w godzinach 8:00–18:00.

Ważna informacja dla osób dojeżdżających samochodem:

• goście wernisażu mogą korzystać bezpłatnie z parkingu TPN Kiry od godziny 16:00,
• potrzebne będzie zezwolenie parkingowe odebrane w recepcji Centrum Edukacji Przyrodniczej TPN w Dolinie Kościeliskiej,
• dokument należy umieścić w widocznym miejscu za przednią szybą auta.

Przy okazji można też zajrzeć na wystawę stałą „Tatrzańskie Archiwum Planety Ziemia” – tam wstęp odbywa się po zakupie biletu.

na podstawie: Tatrzański Park Narodowy.