Granitowe tablice na Placu Niepodległości przypominają o Kurierach Tatrzańskich

Na Placu Niepodległości pojawiły się granitowe tablice poświęcone ludziom, którzy podczas wojny przenosili przez Tatry meldunki, dokumenty i pieniądze. Kurierzy Tatrzańscy utrzymywali łączność między okupowaną Polską a władzami na emigracji, ryzykując aresztowanie, tortury i śmierć. W Zakopanem ich historia otrzymała nowe, widoczne miejsce pamięci.

• Przez Tatry prowadziły tajne trasy do Budapesztu
• Wśród kurierów byli narciarze, przewodnicy i mieszkańcy Podhala
• Nowe miejsce pamięci stanęło przy miejskim placu

Przez Tatry prowadziły tajne trasy do Budapesztu

Pierwsze szlaki kurierskie zaczęły działać jesienią 1939 roku, niedługo po rozpoczęciu II wojny światowej. Przez góry prowadziły trasy z okupowanej Polski na Węgry, a dalej do polskich władz działających poza krajem.

Kurierzy przekazywali meldunki, dokumenty, pieniądze i informacje o sytuacji pod okupacją. Pomagali również żołnierzom, emisariuszom oraz osobom zagrożonym aresztowaniem przekraczać granicę. Dzięki nim możliwa była komunikacja między strukturami Polskiego Państwa Podziemnego a przedstawicielami polskich władz na emigracji.

Misje odbywały się latem i zimą, często przy trudnej pogodzie. Po drodze kurierzy musieli omijać niemieckie i słowackie patrole graniczne. Schwytanie mogło zakończyć się przesłuchaniem, torturami, deportacją do obozu koncentracyjnego albo śmiercią.

Wśród kurierów byli narciarze, przewodnicy i mieszkańcy Podhala

Jedną z najbardziej znanych postaci tego ruchu był Józef Krzeptowski, nazywany „królem kurierów tatrzańskich”. Trasę między Zakopanem a Budapesztem pokonał 48 razy. Mimo niemieckiej nagrody wyznaczonej za jego schwytanie przetrwał okupację. Po wojnie został aresztowany przez NKWD i zesłany w głąb Związku Radzieckiego, ale ostatecznie wrócił do Polski.

Stanisław Frączysty z Chochołowa w 1941 roku przeprowadził przez granicę marszałka Edwarda Rydza-Śmigłego, który wracał z Węgier do okupowanej Polski. Za działalność konspiracyjną Frączysty został aresztowany przez gestapo i trafił do niemieckich obozów koncentracyjnych.

W działalność kurierską angażowali się także sportowcy związani z Zakopanem. Helena Marusarzówna, utytułowana narciarka, działała jako kurierka i łączniczka. Niemcy ją schwytali, a następnie rozstrzelali w 1941 roku. Jej brat Stanisław Marusarz, skoczek narciarski i olimpijczyk, również uczestniczył w konspiracji.

Bronisław Czech, trzykrotny olimpijczyk i jeden z symboli przedwojennego sportowego Zakopanego, został aresztowany przez Niemców i osadzony w Auschwitz. Zmarł tam w 1944 roku. Wacław Felczak wielokrotnie pokonywał trasę między Polską a Budapesztem i pomagał organizować polsko-węgierską łączność konspiracyjną.

Nowe miejsce pamięci stanęło przy miejskim placu

Wśród kurierów byli mężczyźni i kobiety, a także narciarze, przewodnicy oraz mieszkańcy podtatrzańskich miejscowości. Znajomość gór, sprawność fizyczna i umiejętność orientacji w terenie pozwalały im wykonywać zadania, od których zależał przepływ informacji i pomoc dla osób zaangażowanych w opór.

Wielu z nich nie doczekało końca wojny. Część zginęła podczas misji, inni zostali zamordowani albo zmarli w obozach koncentracyjnych. Niektórzy ocaleni po 1945 roku padli ofiarą represji komunistycznego aparatu bezpieczeństwa.

Granitowe tablice wykonało i zamontowało Miasto Zakopane. Umieszczenie ich na Placu Niepodległości sprawia, że informacje o Kurierach Tatrzańskich są dostępne nie tylko podczas uroczystości, lecz także przy codziennym przejściu przez tę część miasta. To przypomnienie o mieszkańcach Podhala, którzy wykorzystywali znajomość gór, by utrzymać kontakt z polskimi władzami i pomagać ludziom zagrożonym okupacyjnymi represjami.

na podstawie: Urząd Miasta Zakopane.